Co dzieje się w głowie, co robić i jak wspierać innych podczas zagrożenia z powietrza i po nim

Katarzyna Leszczyńska, Kinga Bigaj

1. Kiedy przychodzi komunikat

We wrześniu 2025 roku obiekty typu dron naruszyły polską przestrzeń powietrzną. Mieszkańcy kilku województw otrzymali alert RCB z prośbą o zachowanie spokoju i informowanie służb o dronach lub miejscach ich upadku [1. RCB, 2025]. W takich chwilach łatwo zadać sobie jedno pytanie: co teraz robić?

W sytuacji zagrożenia trzeba jednocześnie zadbać o bezpieczeństwo, zorientować się w tym, co się dzieje, i pomyśleć o bliskich. Nie zawsze jest to łatwe, zwłaszcza gdy pojawia się strach i trudno zebrać myśli. Warto więc wiedzieć wcześniej, jak postępować podczas alarmu, jak przetrwać czas spędzony w ukryciu i na co zwrócić uwagę, gdy zagrożenie minie. Ważne jest też przygotowanie kilku rzeczy z wyprzedzeniem.

W ramkach zebrałyśmy oficjalne zalecenia służb. Pozostała część tekstu dotyczy psychologicznych reakcji na zagrożenie i tego, jak można sobie z nimi radzić.

2. Co dzieje się w głowie w pierwszych minutach

Pierwsza reakcja na nagłe zagrożenie nie u każdego wygląda tak samo. Niektórzy odczuwają silny strach, inni mają gonitwę myśli, tracą orientację albo przez chwilę nie mogą uwierzyć w to, co się dzieje. Zdarza się również odrętwienie i trudność z wykonaniem nawet prostego ruchu. Takie reakcje mogą pojawić się w odpowiedzi na zagrożenie. Same w sobie nie świadczą o słabości ani o tym, że ktoś nie potrafi sobie poradzić.

Stres wpływa także na sposób myślenia. Ostry stres może osłabiać pamięć roboczą i elastyczność poznawczą [2. Shields i in., 2016]. Badania nad mechanizmami stresu wskazują również, że nawet stosunkowo niewielkie, ale niekontrolowane obciążenie może zaburzać funkcjonowanie kory przedczołowej, która uczestniczy między innymi w planowaniu, pamięci roboczej i ocenie sytuacji [3. Arnsten, 2009]. W praktyce oznacza to, że w chwili alarmu możemy mieć trudność z przypomnieniem sobie czegoś, co normalnie nie sprawia nam problemu, albo z podjęciem decyzji, od której należałoby zacząć.

Dlatego warto przygotować się wcześniej. Kiedy pojawia się alarm, nie musimy wtedy wymyślać wszystkiego od początku. Możemy skorzystać z planu, który znamy, i dostosować go do aktualnych komunikatów oraz sytuacji. Im prostszy jest taki plan, tym łatwiej będzie go wykonać pod wpływem stresu.

3. W trakcie alarmu

Co mówią oficjalne zalecenia

•  Sygnały. Ogłoszenie alarmu to modulowany dźwięk syreny trwający trzy minuty, a odwołanie alarmu to ciągły dźwięk syreny przez trzy minuty. Komunikaty przekazywane są również przez radio i telewizję, a w niektórych miejscach także SMS-em [4. MSWiA, b.d.]. Alert RCB otrzymany na telefon i sygnał syreny to dwa różne sposoby ostrzegania i alarmowania. W obu przypadkach należy zapoznać się z treścią komunikatu i postępować zgodnie z przekazanymi zaleceniami.

•  Pierwsze czynności. Zachowaj spokój i słuchaj komunikatów lokalnego radia lub telewizji. Sprawdź, czy domownicy wiedzą o zagrożeniu. Jeśli jesteś poza domem, poinformuj rodzinę, gdzie się znajdujesz [5. KP PSP Koluszki, b.d.].

•  Schronienie. Jeśli w pobliżu znajduje się dostępny punkt schronienia, a droga do niego jest bezpieczna i masz wystarczająco dużo czasu, udaj się tam. W miarę możliwości zabierz plecak ewakuacyjny i potrzebne leki. Korzystaj ze schodów, nie z windy. Jeśli dotarcie do punktu schronienia wymagałoby długiego przebywania na zewnątrz, lepiej pozostać w budynku o solidnych, nieuszkodzonych ścianach i stropach [6. MSWiA, 2026a].

•  Zasada dwóch ścian. Jeśli nie możesz dotrzeć do punktu schronienia, znajdź pomieszczenie bez okien, położone możliwie blisko środka budynku. Między tobą a przestrzenią na zewnątrz powinny znajdować się co najmniej dwie solidne ściany. Może to być wewnętrzny korytarz, przedpokój albo garderoba. Łazienka nadaje się do tego celu tylko wtedy, gdy nie ma w niej okna, kotła ani piecyka gazowego [6. MSWiA, 2026a].

•  Czego unikać. Nie wybieraj pomieszczeń z oknami i balkonami. Unikaj także miejsc, w których znajdują się kotły, butle gazowe, duże lustra lub ciężkie przedmioty wiszące na ścianach. Nie korzystaj z piwnic ani garaży, których konstrukcja jest uszkodzona lub które stwarzają dodatkowe zagrożenie, na przykład ze względu na instalację gazową albo brak bezpiecznej drogi wyjścia [6. MSWiA, 2026a].

•  Na zewnątrz. Jeśli dojdzie do wybuchu, a nie możesz od razu dotrzeć do osłoniętego miejsca, padnij na ziemię, najlepiej w zagłębieniu terenu, i osłoń głowę [6. MSWiA, 2026a].

•  Szczątki. Fragmenty nieznanych obiektów mogą być niebezpieczne. Informuj służby o dronach lub miejscach ich upadku, ale nie zbliżaj się do nich [1. RCB, 2025]. Nie dotykaj ich ani nie przenoś.

•  Zdjęcia. Wojsko apeluje, by nie publikować informacji ani zdjęć pokazujących ruchy wojsk i ich lokalizację [7. DGRSZ, 2022]. Robienie zdjęć w takiej sytuacji nie jest warte ryzyka.

Wykonywanie kolejnych czynności pomaga skupić się na tym, co można zrobić tu i teraz. Zamiast zastanawiać się nad całą sytuacją, można zająć się konkretnym zadaniem: zabrać plecak, zejść schodami, sprawdzić, czy bliscy wiedzą o alarmie. Nie daje to kontroli nad samym zagrożeniem, ale pozwala zachować pewien wpływ na własne postępowanie.

4. W ukryciu: jak być z osobą obok

Samo znalezienie schronienia nie oznacza, że napięcie od razu opadnie. Czekanie może być trudne, zwłaszcza gdy nie wiadomo, jak długo potrwa i co dzieje się na zewnątrz. W takiej chwili duże znaczenie ma obecność drugiego człowieka.

Hobfoll i współpracownicy opisali pięć podstawowych elementów wczesnej interwencji po traumie zbiorowej: wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa, uspokojenia, poczucia własnej i zbiorowej skuteczności, więzi z innymi oraz nadziei [8. Hobfoll i in., 2007]. W kontakcie z osobą przeżywającą zagrożenie można odwołać się do tych zasad w bardzo prosty sposób.

•  Bądź obok i mów spokojnie. Nie trzeba wygłaszać długich wyjaśnień. Czasem wystarczy powiedzieć: „Zrobiliśmy to, co mogliśmy, żeby znaleźć osłonięte miejsce. Jestem przy tobie”. Spokojny głos i wolniejsze tempo mówienia mogą ułatwić drugiej osobie skupienie się na rozmowie i zorientowanie się w sytuacji.

•  Słuchaj, ale nie naciskaj. Pierwsza pomoc psychologiczna zaleca uważne słuchanie, bez zmuszania do opowiadania o przeżyciach. Ważne jest też zadbanie o podstawowe potrzeby i umożliwienie kontaktu z innymi osobami [9. WHO, 2011]. Jedni będą chcieli rozmawiać, inni wolą milczeć. Nie trzeba tego zmieniać na siłę.

•  Nie zaprzeczaj temu, co czuje druga osoba, i nie składaj obietnic bez pokrycia. „Nie panikuj” albo „nic się nie dzieje” raczej nie pomogą komuś, kto się boi. Lepiej powiedzieć: „Boisz się, to zrozumiałe. Robimy teraz to, co trzeba”. Nie zapewniaj też, że na pewno nic złego się nie stanie, bo tego po prostu nie wiesz.

•  Proponuj niewielkie zadania. Można poprosić kogoś o potrzymanie latarki, sprawdzenie zapasu wody albo pilnowanie radia. Takie czynności pomagają skupić uwagę na czymś konkretnym. Dotyczy to zarówno dzieci, jak i dorosłych.

•  Z dzieckiem rozmawiaj prosto i szczerze. Dostosuj słowa do jego wieku i nie przekazuj szczegółów, które mogą je dodatkowo przestraszyć. Możesz powiedzieć: „Słychać syreny, dlatego schowaliśmy się w osłoniętym miejscu. Jestem przy tobie”. Bliskość i dotyk, jeśli dziecko ich potrzebuje, mogą być dla niego ważniejsze niż wyjaśnienia.

•  Zwróć uwagę na osoby starsze, chore i z niepełnosprawnościami. Jeśli są pod ręką, zadbaj o leki, okulary, aparat słuchowy i ciepłe ubranie. Pamiętaj też o ich indywidualnych potrzebach i o tym, że mogą potrzebować pomocy w wykonaniu nawet prostych czynności.

•  Sprawdzaj informacje u źródła. Komunikaty służb i RCB są bardziej wiarygodne niż wiadomości przekazywane z telefonu na telefon. W czasie zagrożenia łatwo natrafić na niepotwierdzone informacje, które tylko zwiększają niepokój.

Jeśli jesteś już w osłoniętym miejscu, ale napięcie nadal utrudnia ci myślenie, spróbuj skupić się na jednej rzeczy. Oprzyj stopy o podłoże, zwróć uwagę na oddech albo odpowiedz na pytanie osoby, która jest obok. Nie musisz w tej chwili zajmować się wszystkim.

5. Po zagrożeniu: od chaosu do następnego kroku

Odwołanie alarmu nie zawsze oznacza koniec napięcia. Często dopiero wtedy widać, ile spraw trzeba załatwić. Trzeba skontaktować się z bliskimi, sprawdzić sytuację w pracy i szkole dzieci, zająć się domem, a do tego poradzić sobie ze zmęczeniem po nieprzespanej nocy. Wszystko może wydawać się równie pilne.

Po silnym stresie trudniej czasem uporządkować myśli i zdecydować, od czego zacząć. Kilka problemów, emocje i niepewność nakładają się na siebie. Taki chaos w myśleniu nie jest diagnozą psychologiczną, lecz opisem sytuacji, w której człowiek może mieć poczucie, że nie potrafi ruszyć z miejsca.

Najpierw bezpieczeństwo

Zanim zaczniesz zajmować się codziennymi sprawami, upewnij się, że nie ma bezpośredniego zagrożenia dla życia. Zwróć uwagę, czy ktoś nie jest ranny, czy budynek nie nosi śladów uszkodzeń i czy nie wyczuwasz gazu. Nie wchodź do uszkodzonego budynku. Jeśli podejrzewasz wyciek gazu, oddal się w bezpieczne miejsce i wezwij służby pod numerem 112.

Jeśli ktoś mówi o myślach samobójczych, potraktuj to poważnie. Nie odkładaj rozmowy o tym na później i pomóż tej osobie uzyskać profesjonalną pomoc. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, nie zostawiaj jej samej, o ile możesz bezpiecznie przy niej pozostać, i dzwoń pod numer 112.

Sześć pytań, które pomagają ustalić, od czego zacząć

Jeśli sytuacja jest już bezpieczna, a mimo to trudno zdecydować, co zrobić najpierw, warto na chwilę zatrzymać się i odpowiedzieć na kilka pytań. Można zadać je sobie albo osobie, która mówi, że wszystko ją przerasta.

1.  Co się dzieje? Zapisz wszystkie sprawy, które zaprzątają ci głowę. Kiedy znajdą się na kartce, łatwiej zobaczyć, z czym właściwie trzeba się zmierzyć.

2.  Co jest najpilniejsze? Co musi zostać załatwione dzisiaj? Może chodzić o kontakt z bliskimi, przyjęcie leków albo poinformowanie pracodawcy.

3.  Co może poczekać? Zastanów się, których spraw nie trzeba rozwiązywać od razu i których odłożenie nie spowoduje dodatkowego zagrożenia.

4.  Na co mam wpływ? Co mogę zrobić samodzielnie, w czym potrzebuję pomocy, a czego nie jestem w stanie zmienić? Nie mam wpływu na to, czy alarm się powtórzy, ale mogę sprawdzić, gdzie znajduje się najbliższe miejsce schronienia.

5.  Kto może pomóc? Pomyśl o bliskich, sąsiadach, gminie, służbach lub specjalistach.

6.  Jaki jest następny krok? Wybierz jedną rzecz, którą możesz zrobić jako pierwszą. Najlepiej określ też, kiedy się nią zajmiesz: „Po śniadaniu usiądę z telefonem i najpierw zadzwonię do mamy”.

Wyobraźmy sobie osobę, która po nocy spędzonej w piwnicy pisze, że wszystko ją przerasta. Kiedy zaczyna wymieniać problemy, okazuje się, że chodzi o pięć spraw: niepokój o matkę mieszkającą w innym mieście, pracę, dziecko, które nie chce iść do szkoły, popękaną szybę w kuchni i brak snu. Można zacząć od telefonu do matki. Szybę zabezpieczyć i zgłosić później. Pracodawcy wysłać krótką wiadomość. Na rozmowę z dzieckiem przeznaczyć więcej czasu i wrócić do niej wieczorem. Żaden z problemów nie znika od razu, ale przynajmniej wiadomo, co zrobić najpierw.

Nie zawsze jednak potrzebujemy takiego porządkowania. Czasem wiemy dokładnie, co się wydarzyło i co trzeba zrobić. Brakuje nam tylko kogoś, kto przez chwilę z nami zostanie.

6. Przygotuj się zawczasu

Niektóre decyzje warto podjąć, zanim pojawi się zagrożenie. Wtedy, gdy przychodzi alarm, nie trzeba zastanawiać się nad wszystkim od początku.

Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” zawiera między innymi wzór rodzinnego planu na wypadek kryzysu oraz najważniejsze numery alarmowe [10. MON, MSWiA, RCB, 2025]. Warto przejrzeć go wspólnie z bliskimi i ustalić kilka podstawowych kwestii:

•  gdzie będziemy się chronić w domu, w pracy i w szkole dzieci; lokalizację punktów schronienia można sprawdzić w serwisie gdziesieukryc.pl lub w aplikacji Gdzie się ukryć PL, która działa także bez dostępu do internetu. Punkty schronienia służą do tymczasowego ukrycia ludzi. Nie są tym samym co budowle ochronne, takie jak schrony. Część z nich jest udostępniana dopiero w chwili zagrożenia lub ogłoszenia alarmu, dlatego na co dzień może być zamknięta [11. MSWiA, 2026b]. Dobrze więc znać również miejsce, w którym można się schronić w budynku, gdzie aktualnie przebywamy;

•  kto do kogo dzwoni i gdzie spotykamy się, jeśli nie będzie łączności;

• kto odbiera dzieci i kto pomaga starszym członkom rodziny, osobom z niepełnosprawnościami lub sąsiadom, którzy mogą potrzebować wsparcia;

•  co znajduje się w plecaku ewakuacyjnym, w tym leki wystarczające na kilka dni.

Nie chodzi o przygotowanie planu na każdą możliwą sytuację. Ważne, żeby najbliżsi wiedzieli, gdzie szukać schronienia, jak się ze sobą skontaktować i kto za co odpowiada. Takie ustalenia mogą oszczędzić sporo niepotrzebnego zamieszania w chwili alarmu.

7. Kiedy reakcja nie mija

Po trudnym zdarzeniu mogą pojawić się niepokój, problemy ze snem, drażliwość czy powracające obrazy. U wielu osób z czasem stopniowo słabną. Nie zawsze jednak tak się dzieje.

Warto skontaktować się z psychologiem, lekarzem rodzinnym lub ośrodkiem interwencji kryzysowej, jeśli reakcje są bardzo nasilone, utrzymują się lub z czasem stają się silniejsze. Sygnałem, że potrzebna jest pomoc, może być również trudność w pracy, spaniu i wykonywaniu codziennych obowiązków albo unikanie miejsc i sytuacji przypominających o zdarzeniu. Nie trzeba czekać kilku tygodni. Jeśli już teraz trudno sobie poradzić, można szukać wsparcia.

Gdzie szukać pomocy?

•  Całodobowy telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych: 116 123.

•  Całodobowe Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym: 800 70 2222.

•  Telefon Zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111.

•  W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia: 112.

Numery podano na podstawie informacji Ministerstwa Zdrowia [12. Ministerstwo Zdrowia, b.d.].


Bibliografia

1. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (10.09.2025). Alert RCB: neutralizacja obiektów (10.09). https://www.gov.pl/web/rcb/alert-rcb---neutralizacja-obiektow-1009

2. Shields, G. S., Sazma, M. A., Yonelinas, A. P. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 68, 651-668. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.06.038

3. Arnsten, A. F. T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 410-422. https://doi.org/10.1038/nrn2648

4. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (b.d.). Alarmowanie i ostrzeganie. https://www.gov.pl/web/mswia/alarmowanie-i-ostrzeganie

5. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Koluszkach (b.d.). Alerty i syreny na straży twojego bezpieczeństwa. gov.pl. https://www.gov.pl/web/kppsp-koluszki/alerty-i-syreny-na-strazy-twojego-bezpieczenstwa

6. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (2026). Instrukcja reagowania podczas zagrożenia atakiem z powietrza (opublikowana 25.09.2026). https://www.gov.pl/web/olioc/instrukcja-reagowania

7. Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych (04.03.2022). Komunikat Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych. https://www.gov.pl/web/uw-mazowiecki/komunikat-dowodztwa-generalnego-rodzajow-sil-zbrojnych

8. Hobfoll, S. E., Watson, P., Bell, C. C., Bryant, R. A., Brymer, M. J., Friedman, M. J. i in. (2007). Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: Empirical evidence. Psychiatry, 70(4), 283-315. https://doi.org/10.1521/psyc.2007.70.4.283

9. World Health Organization, War Trauma Foundation, World Vision International (2011). Psychological first aid: Guide for field workers. Genewa: WHO.

10. Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (2025). Poradnik bezpieczeństwa. https://www.gov.pl/poradnikbezpieczenstwa

11. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (02.11.2026). Aplikację Gdzie się ukryć PL możesz już pobrać na telefon. https://www.gov.pl/web/mswia/aplikacje-gdzie-sie-ukryc-pl-mozesz-juz-pobrac-na-telefon

12. Ministerstwo Zdrowia (b.d.). Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną. https://www.gov.pl/web/zdrowie/gdzie-uzyskac-pomoc-psychologiczna-i-psychiatryczna